Gubisz się w tym, jakie lektury będą obowiązywać na maturze z polskiego, a co wyleciało z listy? Nie dziwimy się. Zmiany w kanonie lektur potrafią przyprawić o zawrót głowy nawet polonistów. A Ty musisz po prostu wiedzieć jedno: co przeczytać, żeby zdać maturę w 2026 roku i nie dać się zaskoczyć na teście historycznoliterackim ani na wypracowaniu.
W Maturalni.com trzymamy rękę na pulsie. Przeanalizowaliśmy aktualne wymagania CKE dla Formuły 2023 (obowiązującej w 2026 roku) i przygotowaliśmy dla Ciebie ostateczną ściągę, które musisz znać.
Jakie lektury są obowiązkowe na maturze podstawowej? Pełna lista
To najważniejsza sekcja tego artykułu. Dlaczego? Ponieważ znajomość tych pozycji jest weryfikowana na dwa sposoby:
- W teście historycznoliterackim – mogą paść pytania o szczegóły fabuły, bohaterów czy sens konkretnych scen.
- W wypracowaniu – musisz odwołać się do jednej lektury obowiązkowej (epickiej lub dramatycznej).
Lista została podzielona na utwory, które musisz znać w całości, oraz te, z których wystarczą fragmenty.
Lektury obowiązkowe w całości (zakres podstawowy):
To Twoje “być albo nie być”. Te książki musisz znać bardzo dobrze:
- Jan Parandowski, Mitologia (część I: Grecja)
- Sofokles, Antygona
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. III
- Juliusz Słowacki, Kordian
- Bolesław Prus, Lalka
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
Lektury obowiązkowe we fragmentach (zakres podstawowy):
Tutaj wystarczy znajomość kluczowych wątków, motywów i wybranych części:
- Biblia (fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Pieśni nad Pieśniami, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana)
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Lament świętokrzyski (fragmenty
- Legenda o św. Aleksym (wybrane fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (wybrane fragmenty)
- Jan Kochanowski: Pieśni (wybrane), Treny (wybrane), Odprawa posłów greckich
- Jan Chryzostom Pasek: Pamiętniki (fragmenty)
- Ignacy Krasicki: Bajki (wybrane), Satyry (wybrane), Hymn do miłości ojczyzny
- Adam Mickiewicz: Pan Tadeusz (tak, to powrót z podstawówki, ale znajomość treści jest kluczowa!)
- Eliza Orzeszkowa: Gloria victis
- Bolesław Prus: Z legend dawnego Egiptu
- Władysław Stanisław Reymont: Chłopi (tom I – Jesień)
- Stanisław Wyspiański: Wesele
- Witold Gombrowicz: Ferdydurke (fragmenty)
- Tadeusz Borowski: Proszę państwa do gazu, Ludzie, którzy szli
- Gustaw Herling-Grudziński: Inny świat
- Hanna Krall: Zdążyć przed Panem Bogiem
Do tego dochodzą wiersze z różnych epok (m.in. Mickiewicza, Słowackiego, Norwida, Leśmiana, Tuwima, Różewicza, Miłosza, Szymborskiej, Herberta). Nie musisz znać ich na pamięć, ale musisz umieć je interpretować w kontekście epoki.
Jakie lektury są obowiązkowe na maturze rozszerzonej? Pełna lista
Jeśli zdajesz rozszerzenie, to do powyższej listy (którą też musisz znać!) dochodzą pozycje “extra”. To tutaj zazwyczaj kryją się te bardziej filozoficzne i złożone dzieła.
Lektury obowiązkowe (zakres rozszerzony):
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Zygmunt Krasiński, Nie-Boska komedia
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara (choć często omawiana na podstawie, na rozszerzeniu jest absolutnym “must-have” w całości)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy), Szewcy
- Bruno Schulz, Sklepy cynamonowe (wybrane opowiadania)
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Sławomir Mrożek, Tango (często omawiane też na podstawie, ale kluczowe dla rozszerzenia)
Jakie lektury warto przeczytać do matury?
Spójrzmy prawdzie w oczy – lista jest długa. Czy musisz przeczytać każde słowo z każdej książki, żeby zdać? Teoretycznie tak. W praktyce – warto postawić na strategię.
Są lektury, które są tzw. “maturalnymi pewniakami“. To książki-klucze, które pasują do 90% tematów rozprawek (motyw miłości, cierpienia, buntu, patriotyzmu, przemiany, miasta vs wsi).
Co warto przeczytać od deski do deski (nasze TOP 3):
- “Lalka” Bolesława Prusa – to absolutny król matury. Izabela, Wokulski i Rzecki “obsłużą” Ci tematy o miłości, idealizmie, pracy, społeczeństwie i straconych złudzeniach.
- “Dziady cz. III” Adama Mickiewicza – polski mesjanizm, cierpienie narodu, bunt przeciwko Bogu. Bez tego ani rusz.
- “Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego – jeśli zdajesz rozszerzenie (i nie tylko), to kopalnia motywów psychologicznych, winy, kary i odkupienia.
Ile lektur trzeba znać na maturze?
To podchwytliwe pytanie. Na teście historycznoliterackim (pierwsza część egzaminu) musisz mieć pojęcie o wszystkich lekturach z listy obowiązkowej (podstawowej). Pytanie może dotyczyć detalu z “Potopu” czy “Wesela”.
Natomiast w wypracowaniu musisz odwołać się do jednej lektury obowiązkowej (wybranej przez Ciebie z listy). Oznacza to, że musisz znać perfekcyjnie przynajmniej 3-4 uniwersalne lektury (jak wspomniana “Lalka” czy “Dziady”), żeby mieć pewność, że dopasujesz je do każdego tematu. Resztę musisz znać na poziomie dobrych streszczeń i rozumienia problematyki.
Czujesz, że ta lista Cię przytłacza? Że nie zdążysz przeczytać “Lalki” i “Potopu” przed majem? Mamy na to sposób. W naszych kursach wideo “wycisnęliśmy” z lektur samą esencję – to, co realnie przydaje się na egzaminie, bez lania wody.
- Ogarnij podstawę: Kurs wideo – Język Polski Podstawowy
- Zawalcz o wynik na rozszerzeniu: Kurs wideo – Język Polski Rozszerzony
Nie trać czasu na czytanie opisów przyrody, które nic nie wnoszą. Ucz się sprytnie z Maturalnymi!
Najczęściej zadawane pytania
Czy na maturze 2026 obowiązuje "Pan Tadeusz"?
Tak, “Pan Tadeusz” jest lekturą obowiązkową. Mimo że omawiany był w szkole podstawowej, na maturze wymagana jest znajomość jego treści, problematyki oraz kluczowych scen.
Czy mogę odwołać się do lektury spoza listy obowiązkowej w wypracowaniu?
Tak! W wypracowaniu musisz odwołać się do jednej lektury obowiązkowej, ale jako drugi kontekst możesz przywołać dowolny inny utwór literacki – także spoza kanonu (np. Harry Potter, Wiedźmin czy literatura współczesna).
Co się stanie, jeśli pomylę imię bohatera w wypracowaniu?
Pomyłka w imieniu bohatera to zazwyczaj błąd rzeczowy. Jeśli nie wpływa on znacząco na sens argumentacji, stracisz punkty za rzeczowość, ale nie dyskwalifikuje to całej pracy. Gorzej, jeśli pomylisz losy bohaterów (błąd kardynalny).