Idiomy w języku angielskim – czym są i dlaczego warto je znać na maturze

Jeśli ktoś mówi, że coś było a piece of cake, raczej nie opowiada o kawałku ciasta. Kiedy słyszysz break the ice, nikt nie musi mieć przed sobą zamarzniętego jeziora. Idiomy to wyrażenia, których znaczenia często nie da się odczytać poprzez dosłowne tłumaczenie każdego słowa.

Właśnie dlatego są tak ważne podczas nauki języka angielskiego. Pojawiają się w naturalnych wypowiedziach, rozmowach, tekstach i nagraniach, a ich znajomość pozwala lepiej rozumieć język oraz samemu posługiwać się nim bardziej swobodnie.

A co z maturą? Czy trzeba nauczyć się listy 100 idiomów? Czy użycie kilku takich zwrotów automatycznie zwiększy liczbę punktów za wypracowanie? I czy piece of cake będzie dobrym wyborem w formalnej rozprawce?

Uporządkujmy, czym są idiomy, czym różnią się od phrasal verbs i kolokacji oraz jak rozsądnie wykorzystać je podczas przygotowań do matury z języka angielskiego.

W skrócie

• Idiom to utrwalone wyrażenie, którego znaczenia często nie można odczytać dosłownie ze znaczenia poszczególnych słów.
• CKE nie publikuje zamkniętej listy idiomów, które trzeba znać na maturze.
• Idiomy mogą pojawiać się w naturalnych tekstach i wypowiedziach, dlatego warto potrafić je przede wszystkim rozpoznawać i rozumieć w kontekście.
• Na maturze rozszerzonej bogatsza i bardziej naturalna frazeologia może pomóc pokazać szeroki zakres środków językowych.
• Samo wstawienie kilku idiomów do wypracowania nie gwarantuje dodatkowych punktów – liczy się ich poprawność, naturalność i dopasowanie do stylu wypowiedzi.
• Nie każdy idiom nadaje się do rozprawki lub innego formalnego tekstu. Część zwrotów ma charakter potoczny.
• Najskuteczniej uczyć się idiomów razem z kontekstem, przykładowym zdaniem i sytuacją, w której naturalnie się ich używa.

Co to jest idiom w języku angielskim?

Idiom to utrwalone połączenie wyrazów mające znaczenie, którego często nie można poprawnie odczytać poprzez osobne przetłumaczenie każdego elementu.

Spójrz na przykład:

to break the ice

Dosłowne tłumaczenie brzmiałoby „przełamać lód”. W odpowiednim kontekście zwrot oznacza jednak przełamanie pierwszych lodów, rozładowanie napięcia albo rozpoczęcie rozmowy w sposób, który sprawia, że ludzie czują się swobodniej.

Podobnie:

• under the weather – źle się czuć,
• once in a blue moon – bardzo rzadko,
• cost an arm and a leg – kosztować bardzo dużo,
• hit the nail on the head – trafić w sedno,
• a piece of cake – coś bardzo łatwego.

Jeżeli spróbujesz przetłumaczyć te wyrażenia słowo po słowie, możesz całkowicie zgubić ich właściwe znaczenie.

Dlaczego idiomów nie warto tłumaczyć słowo w słowo?

Jednym z częstych błędów podczas nauki angielskiego jest próba przełożenia każdego elementu zdania na język polski.

W przypadku idiomów taka metoda szybko przestaje działać.

Wyobraź sobie zdanie:

Getting used to my new school wasn’t easy, but now I feel at home there.

Feel at home nie musi oznaczać, że osoba rzeczywiście znajduje się we własnym domu. Oznacza, że czuje się gdzieś swobodnie i komfortowo.

Podczas matury ważne jest więc rozumienie całego komunikatu. Jeżeli w tekście albo nagraniu pojawia się nieznane połączenie słów, warto najpierw sprawdzić, co wynika z kontekstu, zamiast automatycznie tłumaczyć każdy wyraz osobno.

Idiom, phrasal verb i kolokacja – jaka jest różnica?

Te pojęcia są często wrzucane do jednego worka, ponieważ wszystkie dotyczą naturalnych połączeń wyrazów. Nie oznaczają jednak dokładnie tego samego.

Idiom

Znaczenie całego wyrażenia nie wynika wprost ze znaczenia jego elementów.

Przykład:

spill the beans – wygadać sekret.

Nie chodzi tutaj o rozsypywanie fasoli.

Phrasal verb

Phrasal verb powstaje z czasownika połączonego z partykułą lub przyimkiem. Jego znaczenie może być dosłowne albo idiomatyczne.

Na przykład:

• give up – poddać się,
• look after – opiekować się,
• find out – dowiedzieć się,
• put off – przełożyć coś na później.

Phrasal verbs są bardzo częstym elementem naturalnego języka angielskiego, dlatego warto uczyć się ich razem z całymi zdaniami, a nie jako dwóch osobnych słów.

Kolokacja

Kolokacja to słowa, które naturalnie występują razem.

Po angielsku powiemy:

• make a decision, a nie do a decision,
• heavy traffic,
• strong argument,
• take responsibility.

Takie połączenia niekoniecznie mają ukryte znaczenie. Są jednak charakterystyczne dla naturalnego angielskiego.

To ważne również w kontekście matury. CKE przy ocenie wypowiedzi bierze pod uwagę między innymi zróżnicowanie, precyzję i naturalność wykorzystywanych środków językowych. Nie chodzi więc wyłącznie o znajomość efektownych idiomów. Równie istotne są naturalne kolokacje, odpowiednio dobrane słownictwo i poprawne konstrukcje gramatyczne.

Czy istnieje oficjalna lista idiomów na maturę z angielskiego?

Nie. CKE nie publikuje zamkniętej listy kilkudziesięciu czy kilkuset idiomów, których każdy maturzysta musi nauczyć się na pamięć.

Dlatego materiały zatytułowane „100 idiomów, które musisz znać na maturę” należy traktować przede wszystkim jako propozycję słownictwa do nauki, a nie oficjalny wykaz CKE.

Nie oznacza to jednak, że idiomy są niepotrzebne.

Matura sprawdza, czy potrafisz funkcjonować w języku na określonym poziomie. Im wyższy poziom egzaminu, tym większe znaczenie mają:

• rozumienie naturalnych wypowiedzi,
• znajomość różnych sposobów wyrażania tej samej myśli,
• precyzja słownictwa,
• naturalne połączenia wyrazów,
• umiejętność dopasowania języka do sytuacji.

Jeśli chcesz dokładniej sprawdzić, jakie kompetencje językowe odpowiadają poszczególnym poziomom egzaminu, zobacz również: na jakim poziomie jest matura z angielskiego?

Dlaczego warto znać idiomy na maturze?

Znajomość idiomów może przydać się w kilku różnych częściach egzaminu. Nie chodzi wyłącznie o wpisanie efektownego zwrotu do wypracowania.

Łatwiej rozumiesz naturalny angielski

Jeśli znasz tylko dosłowne znaczenia słów, zdanie zawierające idiom może wydawać się nielogiczne.

Przykład:

When I heard about the competition, I was in two minds about entering it.

Be in two minds oznacza, że ktoś nie może się zdecydować lub ma wątpliwości.

Nieznajomość całego wyrażenia może utrudnić zrozumienie tego, co właściwie myśli bohater wypowiedzi.

Łatwiej rozpoznajesz parafrazy

Na maturze ta sama informacja może zostać wyrażona na kilka sposobów.

Na przykład:

She visits us once in a blue moon.

może odpowiadać informacji:

She hardly ever visits us.

Jeśli rozumiesz idiom, łatwiej dostrzeżesz, że oba zdania przekazują podobny sens.

Możesz mówić bardziej naturalnie

Idiomy mogą być przydatne również w wypowiedzi ustnej. Zamiast wielokrotnie używać bardzo podstawowych określeń, możesz czasem przekazać myśl naturalniej.

Przykładowo zamiast:

It was very easy for me.

w odpowiedniej, swobodnej sytuacji możesz powiedzieć:

It was a piece of cake.

Nie oznacza to jednak, że podczas rozmowy z komisją trzeba używać idiomu w co drugim zdaniu. Naturalność jest ważniejsza niż liczba efektownych zwrotów.

Jeśli przygotowujesz się również do części ustnej, sprawdź: jak wygląda matura ustna z języka angielskiego?

Możesz zwiększyć różnorodność językową wypowiedzi pisemnej

To szczególnie istotne na poziomie rozszerzonym.

W kryteriach oceny wypowiedzi pisemnej CKE zwraca uwagę na zakres środków językowych. Przy najwyższej punktacji znaczenie mają między innymi naturalność, różnorodność frazeologiczna i precyzja użytych środków.

Dobrze dobrany idiom może być jednym ze sposobów pokazania bardziej rozwiniętego zasobu językowego. Nie jest jednak jedynym sposobem – równie wartościowe będą dobre kolokacje, precyzyjne czasowniki, mniej pospolite przymiotniki czy bardziej zróżnicowane konstrukcje gramatyczne.

Czy idiomy są potrzebne na maturze podstawowej?

Na maturze podstawowej nie ma potrzeby uczenia się setek zaawansowanych idiomów.

Znacznie ważniejsze jest opanowanie:

• podstawowego i rozszerzonego słownictwa z wymaganych obszarów tematycznych,
• popularnych phrasal verbs,
• częstych kolokacji,
• najbardziej przydatnych konstrukcji gramatycznych,
• sposobów rozwiązywania poszczególnych typów zadań.

Warto jednak znać popularne idiomy, które mogą pojawić się w naturalnych tekstach lub rozmowach. Dzięki temu łatwiej zrozumiesz ich sens i nie dasz się zmylić dosłownemu tłumaczeniu.

Jeżeli używasz idiomów w swojej wypowiedzi, wybieraj przede wszystkim takie zwroty, których znaczenia i konstrukcji jesteś pewny.

Jeden naturalnie wykorzystany zwrot będzie znacznie lepszy niż pięć idiomów wstawionych do tekstu na siłę.

Dlaczego idiomy są szczególnie przydatne na maturze rozszerzonej?

Na poziomie rozszerzonym oczekuje się większej swobody i precyzji językowej. Szczególnego znaczenia nabiera więc nie tylko poprawność, lecz także różnorodność sposobów wyrażania myśli.

Właśnie tutaj warto stopniowo rozwijać aktywny zasób:

• idiomów,
• kolokacji,
• phrasal verbs,
• synonimów,
• bardziej precyzyjnych czasowników i przymiotników,
• naturalnych konstrukcji charakterystycznych dla języka angielskiego.

Nie oznacza to oczywiście, że dobra matura rozszerzona polega na umieszczeniu jak największej liczby idiomów w każdym zadaniu.

CKE premiuje naturalność i precyzję. Jeżeli zwrot został wykorzystany w niewłaściwym znaczeniu albo zupełnie nie pasuje do charakteru wypowiedzi, efekt może być odwrotny do zamierzonego.

Czy używanie idiomów daje dodatkowe punkty za wypracowanie?

Nie istnieje zasada:

„jeden idiom = jeden dodatkowy punkt”.

Egzaminator nie liczy idiomów w pracy i nie przyznaje punktów wyłącznie za ich obecność.

Przy ocenie zakresu środków językowych znaczenie ma całość wypowiedzi: różnorodność i precyzja słownictwa oraz struktur gramatycznych, a na poziomie rozszerzonym także naturalność i różnorodność frazeologiczna.

Dlatego zamiast zastanawiać się:

„Jak wcisnąć do tej rozprawki trzy idiomy?”

lepiej zapytać:

„Jak wyrazić ten argument naturalnie, precyzyjnie i językiem odpowiednim do tej formy?”

Czasami odpowiedzią będzie idiom. Innym razem lepszy okaże się dobrze dobrany czasownik, kolokacja albo bardziej formalny zwrot.

Czy każdy idiom nadaje się do rozprawki na maturze?

Nie. I to jedna z najważniejszych zasad dotyczących używania idiomów na egzaminie.

Idiomy mają różny rejestr. Niektóre są neutralne, inne wyraźnie potoczne. Tymczasem rodzaj języka powinien pasować do formy tekstu.

Wyrażenia takie jak:

• a piece of cake,
• spill the beans,
• cost an arm and a leg

świetnie sprawdzają się w rozmowie albo nieformalnej wiadomości. Nie zawsze będą jednak dobrym wyborem w formalnej rozprawce.

Na poziomie rozszerzonym stosowność stylu jest elementem oceny. CKE wskazuje również, że liczne lub rażące problemy ze stylem mogą wpłynąć na ocenę zakresu środków językowych.

Dlatego przed użyciem idiomu warto zadać sobie trzy pytania:

1. Czy wiem dokładnie, co ten zwrot oznacza?
2. Czy potrafię poprawnie zbudować z nim zdanie?
3. Czy pasuje do stylu tekstu, który właśnie piszę?

Jeśli nie masz pewności – wybierz prostsze, ale poprawne i naturalne sformułowanie.

Więcej o stylu i konstrukcji formalnej wypowiedzi znajdziesz w poradniku: jak napisać rozprawkę „za i przeciw” na maturze rozszerzonej z angielskiego?

Jakie idiomy po angielsku warto znać przed maturą?

Nie istnieje jedna obowiązkowa lista. Warto jednak zacząć od popularnych wyrażeń, które pojawiają się w wielu codziennych sytuacjach i obszarach tematycznych.

Idiom	Znaczenie	Przykład	Użycie
break the ice	przełamać pierwsze lody	He told a joke to break the ice.	relacje, ludzie, spotkania
be in two minds	mieć wątpliwości, nie móc się zdecydować	I’m in two minds about studying abroad.	edukacja, decyzje, przyszłość
take something for granted	uważać coś za oczywiste, nie doceniać czegoś	We often take our health for granted.	zdrowie, rodzina, społeczeństwo
get on somebody’s nerves	działać komuś na nerwy	His constant complaining gets on my nerves.	relacje, konflikty
learn the hard way	nauczyć się czegoś na własnych błędach	She learned the hard way that preparation matters.	edukacja, doświadczenia
go the extra mile	zrobić więcej, niż jest wymagane	Good teachers often go the extra mile for their students.	szkoła, praca, relacje
make ends meet	wiązać koniec z końcem	Some families find it difficult to make ends meet.	pieniądze, praca, problemy społeczne
keep an eye on	pilnować, obserwować	Can you keep an eye on my bag?	życie codzienne, podróże
a blessing in disguise	coś, co początkowo wydaje się złe, ale przynosi korzyść	Losing that job turned out to be a blessing in disguise.	praca, zmiany, doświadczenia
be on the same page	mieć takie samo rozumienie sytuacji / zgadzać się co do planu	We need to make sure everyone is on the same page.	praca zespołowa, szkoła
the ball is in your court	teraz decyzja/ruch należy do ciebie	I’ve made my offer. Now the ball is in your court.	decyzje, negocjacje
out of the blue	niespodziewanie	She called me out of the blue.	relacje, wydarzenia
under the weather	źle się czuć	I’m feeling a bit under the weather today.	zdrowie
once in a blue moon	bardzo rzadko	We eat out only once in a blue moon.	czas wolny, styl życia
hit the nail on the head	trafić w sedno	You hit the nail on the head when you said stress was the main problem.	opinie, dyskusje, problemy

Nie próbuj zapamiętać całej tabeli podczas jednego wieczoru. Znacznie skuteczniej będzie opanować kilka zwrotów, nauczyć się ich prawidłowego użycia, a następnie stopniowo dodawać kolejne.

Jak uczyć się idiomów, żeby naprawdę je zapamiętać?

Sama lista:

break the ice – przełamać pierwsze lody

może wystarczyć do szybkiego sprawdzianu, ale jeśli chcesz później używać zwrotu w mowie i piśmie, potrzebujesz więcej kontekstu.

Dobra metoda wygląda tak:

idiom → znaczenie → przykładowe zdanie → temat → rejestr → własne zdanie

1. Naucz się znaczenia całego zwrotu

Nie analizuj osobno każdego słowa. Zapamiętaj idiom jako całość.

2. Zobacz go w naturalnym zdaniu

To pozwoli Ci zapamiętać również konstrukcję.

Na przykład nie tylko:

take something for granted – uważać coś za oczywiste

ale:

People often take clean water for granted.

3. Przypisz idiom do tematu maturalnego

Make ends meet łatwo skojarzyć z pracą, finansami i problemami społecznymi.

Under the weather – ze zdrowiem.

Break the ice – z relacjami i poznawaniem nowych ludzi.

Dzięki temu podczas pisania lub mówienia łatwiej przypomnisz sobie zwrot pasujący do konkretnego zagadnienia.

4. Sprawdź rejestr

Zaznacz, czy zwrot jest neutralny, potoczny czy odpowiedni również do bardziej formalnej wypowiedzi.

To szczególnie ważne, jeśli przygotowujesz się do pisania na poziomie rozszerzonym.

5. Ułóż własne zdanie

To jeden z najlepszych sposobów na przeniesienie idiomu z biernego słownictwa do aktywnego.

Jeśli potrafisz tylko rozpoznać zwrot na liście, prawdopodobnie nie przypomnisz go sobie podczas matury. Jeśli wykorzystałeś go wcześniej w kilku własnych zdaniach – szansa jest znacznie większa.

Czego nie robić podczas nauki idiomów?

Unikaj przede wszystkim trzech pułapek.

Nie ucz się ogromnych list bez kontekstu

Sto zwrotów przeczytanych dzień przed egzaminem szybko zacznie się mieszać. Lepiej systematycznie poznawać mniejsze grupy i regularnie do nich wracać.

Nie tłumacz polskich idiomów dosłownie

To, że w języku polskim istnieje określone powiedzenie, nie oznacza, że w angielskim buduje się je z tych samych słów.

Naturalnych wyrażeń najlepiej uczyć się w ich angielskiej formie zamiast samodzielnie „produkować” odpowiedniki.

Nie używaj idiomu tylko po to, żeby zaimponować egzaminatorowi

Jeśli zwrot nie pasuje do argumentu albo nie jesteś pewny jego znaczenia, nie zwiększa jakości wypowiedzi.

Prostsze, ale naturalne i poprawne zdanie jest lepsze niż efektowny idiom wykorzystany błędnie.

Jak ćwiczyć idiomy przed maturą?

Najlepiej połączyć naukę słownictwa z zadaniami maturalnymi.

Możesz:

• zaznaczać idiomy, phrasal verbs i kolokacje podczas czytania tekstów po angielsku,
• zapisywać całe zdania zamiast pojedynczych zwrotów,
• szukać synonimów i parafraz poznanych wyrażeń,
• tworzyć własne zdania związane z tematami maturalnymi,
• próbować używać poznanych zwrotów w wypowiedzi ustnej,
• analizować, które wyrażenia pasują do tekstów formalnych, a które lepiej zostawić do swobodnej komunikacji,
• wracać do wcześniej poznanego słownictwa w regularnych odstępach.

Ważne jest również to, aby nie ćwiczyć idiomów w oderwaniu od całej matury. Słownictwo ma pomóc Ci lepiej rozwiązywać zadania i swobodniej budować własne wypowiedzi, a nie stać się osobnym zbiorem zwrotów do wykucia.

Jak przygotować słownictwo do matury podstawowej z angielskiego?

Jeśli zdajesz poziom podstawowy, zacznij przede wszystkim od uporządkowania fundamentów. Popularne idiomy są przydatne, ale powinny być częścią szerszego przygotowania obejmującego słownictwo, gramatykę, czytanie, słuchanie i pisanie.

W kursie wideo z języka angielskiego podstawowego Maturalnych znajdziesz obecnie 129 lekcji oraz 1659 zadań i quizów przygotowujących do egzaminu.

Dlaczego warto wykorzystać go w przygotowaniach?

• Materiał jest uporządkowany pod maturę – zamiast przypadkowo dobierać zagadnienia, pracujesz nad umiejętnościami potrzebnymi na egzaminie.
• Łączysz teorię z dużą liczbą zadań – po lekcjach możesz od razu sprawdzać, czy potrafisz wykorzystać materiał w praktyce.
• Ćwiczysz nie tylko słownictwo – kurs obejmuje również gramatykę, rozumienie wypowiedzi, zadania językowe i pisanie.
• Uczysz się strategii maturalnych – ważne jest nie tylko poznanie języka, ale również wiedza, jak podejść do poszczególnych typów poleceń.
• Kurs przygotowały egzaminatorki CKE – Monika Kulikowska i Joanna Orlik, które znają wymagania egzaminacyjne i sposób oceniania odpowiedzi.

Dzięki temu idiomy, phrasal verbs i kolokacje stają się częścią szerszego systemu nauki, zamiast kolejną listą do zapamiętania.

Jak rozwijać słownictwo przed maturą rozszerzoną?

Na rozszerzeniu warto pójść o krok dalej. Tutaj nie wystarczy tylko rozumieć podstawowe komunikaty. Trzeba rozwijać większą precyzję, naturalność oraz różnorodność językową.

W kursie wideo z języka angielskiego rozszerzonego Maturalnych znajduje się obecnie 140 lekcji wideo oraz 1570 zadań i quizów.

Kurs warto wykorzystać, jeśli chcesz:

• systematycznie rozwijać bardziej zaawansowane słownictwo, zamiast uczyć się przypadkowych list wyrażeń,
• ćwiczyć precyzję językową potrzebną w zadaniach na poziomie rozszerzonym,
• pracować na dużej liczbie zadań i quizów, dzięki którym od razu wykorzystujesz poznany materiał,
• przygotować się również do wypowiedzi pisemnej, w której liczą się zakres, naturalność oraz poprawność języka,
• poznać strategie rozwiązywania zadań i typowe błędy popełniane przez maturzystów,
• uczyć się z materiałów przygotowanych przez egzaminatorki CKE, które wiedzą, czego wymaga się od zdającego.

Przy rozszerzeniu szczególnie warto budować słownictwo całymi grupami: synonimy, antonimy, kolokacje, phrasal verbs i idiomy. Dzięki temu łatwiej zarówno rozumieć bardziej wymagające teksty, jak i samodzielnie precyzyjnie formułować myśli.

Idiomy na maturę – czy warto się ich uczyć?

Tak, ale nie po to, żeby odhaczyć kolejną listę przed egzaminem.

Znajomość idiomów pomaga lepiej rozumieć naturalny język, zauważać parafrazy, poszerzać słownictwo i swobodniej budować własne wypowiedzi. Na poziomie rozszerzonym naturalna i różnorodna frazeologia może być dodatkowo jednym z elementów pokazujących szeroki zakres środków językowych.

Nie musisz jednak znać kilkuset idiomów ani umieszczać ich w każdym wypracowaniu. Najważniejsze jest, żeby rozumieć poznane zwroty, potrafić poprawnie ich użyć i wiedzieć, w jakich sytuacjach brzmią naturalnie.

Zacznij więc od mniejszej liczby przydatnych wyrażeń. Ucz się ich w kontekście, twórz własne przykłady i wracaj do nich podczas wykonywania zadań. Dzięki temu zamiast kolekcjonować angielskie powiedzenia, będziesz rzeczywiście rozwijać język, który przyda Ci się zarówno na maturze, jak i później.