Moralna odpowiedzialność za czyny. Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Co to jest moralna odpowiedzialność za czyny?
Warto rozpocząć swoją wypowiedź na egzaminie od krótkiego wyjaśnienia samego pojęcia. Moralna odpowiedzialność to nic innego jak ponoszenie konsekwencji za własne decyzje – zwłaszcza te, które krzywdzą innych ludzi. Każdy z nas posiada wolną wolę, ale każde działanie wywołuje określoną reakcję.
W tekstach kultury często widzimy, że ucieczka przed ciężarem wyrządzonych krzywd jest po prostu niemożliwa. Złe postępowanie prędzej czy później uderza w sprawcę, niszcząc jego psychikę i prowadząc do całkowitego upadku. Szekspir w swoim dramacie perfekcyjnie pokazał, jak ogromny koszt ponosi człowiek, który decyduje się złamać elementarne zasady etyki.
Jaki jest problem moralności w Makbecie?
Główny bohater dramatu to na początku wzór wszelkich cnót. Jest szlachetnym, lojalnym i niezwykle odważnym wodzem, którego sam król Duncan darzy ogromnym szacunkiem. Wszystko zmienia się w momencie usłyszenia przepowiedni czarownic. Informacja o tym, że w przyszłości założy koronę, budzi w nim uśpioną żądzę władzy. Pod naciskiem swojej żony, Lady Makbet, decyduje się przyspieszyć bieg wydarzeń i morduje śpiącego króla.
Ten jeden moment łamie kręgosłup moralny bohatera i uruchamia lawinę kolejnych zbrodni. Makbet doskonale zdaje sobie sprawę z tego, jak strasznego czynu się dopuścił. Zamiast cieszyć się tronem Szkocji, wpada w głęboką paranoję.
Dręczą go przerażające halucynacje. Jeszcze przed morderstwem widzi przed sobą zakrwawiony sztylet, a na królewskiej uczcie ukazuje mu się duch zamordowanego przyjaciela – Banqua.
Strach przed utratą władzy i zdemaskowaniem sprawia, że szanowany niegdyś wojownik zamienia się w osamotnionego, obłąkanego tyrana. Szekspir udowadnia tym samym, że sumienia nie da się oszukać.
Lady Makbet – inicjatorka zbrodni i ofiara własnego sumienia
Omawiając ten temat, musisz koniecznie wspomnieć o żonie tytułowego bohatera. Początkowo to właśnie Lady Makbet wydaje się znacznie bardziej bezwzględna i zdeterminowana do zdobycia władzy. Pełni niezwykle aktywną rolę w procesie planowania zbrodni. To ona obmyśla całą intrygę, podaje czuwającym przy królu strażnikom wino z ziołami, a po wszystkim podrzuca im sztylety, aby zrzucić na nich winę za morderstwo. W chwilach zwątpienia bezlitośnie nakłania męża do działania.
Jednak ucieczka przed moralną odpowiedzialnością okazuje się niemożliwa również dla niej. Za swoje manipulacje ponosi olbrzymią karę. Wyrzuty sumienia zaczynają nękać ją w snach. Kobieta popada w obłęd – lunatykuje po zamku, obsesyjnie próbuje zmyć z dłoni niewidzialną krew i nieświadomie wyznaje prawdę o czynach, których dopuścił się jej mąż.
Ostatecznie umiera w samotności przed przybyciem wojsk Macduffa, nieopłakana przez nikogo. Jej los to dowód na to, że zła nie da się wymazać z pamięci.
Jakie konteksty zachwycą komisję egzaminacyjną?
Samo streszczenie „Makbeta” to za mało, aby zaimponować egzaminatorom. Twoim asem w rękawie są odpowiednio dobrane konteksty. Zobacz, do czego możesz się odwołać:
- Kontekst literacki („Balladyna” Juliusza Słowackiego): Słowacki mocno inspirował się dziełem Szekspira. Tytułowa Balladyna w drodze do władzy również łamie wszelkie zasady. Z zimną krwią zabija swoją siostrę Alinę, a potem eliminuje każdą osobę, która staje na jej drodze. Zbrodnie ostatecznie prowadzą ją do destrukcji – zarówno wewnętrznej, jak i fizycznej, gdy ginie rażona piorunem.
- Kontekst filozoficzny (Makiawelizm): To pogląd wywodzący się od Niccolò Machiavellego. Zakłada on, że w polityce skuteczność jest ważniejsza niż moralność, a „cel uświęca środki”. Makbet na pewnym etapie działa zgodnie z tą brutalną zasadą. Finał dramatu to jednak wyraźne ostrzeżenie: władza zdobyta po trupach zawsze prowadzi do zguby.
- Kontekst kulturowy (Film „Gdzie śpiewają raki” z 2022 r.): Ciekawym przełamaniem będzie przywołanie współczesnego kina. Główna bohaterka, Kya Clark, zostaje oskarżona o morderstwo. Film ukazuje, że ocena moralnej odpowiedzialności bywa niezwykle skomplikowana. O ile Makbet toczy walkę z własnym, brudnym sumieniem, o tyle historia Kyi zwraca uwagę na to, jak łatwo społeczeństwo wydaje krzywdzące wyroki na podstawie samych uprzedzeń.
Oszczędź czas i ucz się sprytnie
Szukanie trafnych argumentów i ciekawych odwołań kulturowych pochłania mnóstwo czasu, którego przed majem na pewno Ci brakuje. Zamiast wertować dziesiątki stron w internecie, możesz skorzystać z gotowych rozwiązań.
W Maturatorium znajdziesz opracowania absolutnie wszystkich pytań jawnych narzuconych przez CKE. Rozpisaliśmy je w formie czytelnych planów wypowiedzi, podając na tacy argumenty, wnioski i niesztampowe konteksty. Zdobądź swój egzemplarz, uporządkuj wiedzę w kilka wieczorów i idź na egzamin z całkowitym spokojem o swój wynik!
Najczęściej zadawane pytania
Jaka była rola Lady Makbet w upadku moralnym głównego bohatera?
Lady Makbet była bezpośrednim zapalnikiem zbrodni. Wykorzystała ambicję męża, manipulowała nim i oskarżała go o brak męskości, gdy ten miał wątpliwości przed zabójstwem króla. Sama jednak nie udźwignęła moralnej odpowiedzialności – popadła w obłęd, czego symbolem stało się lunatykowanie i obsesyjne zmywanie niewidzialnej krwi z rąk.
Co oznacza pojęcie winy tragicznej w dramacie szekspirowskim?
Wina tragiczna (hamartia) u Szekspira to najczęściej błędne rozpoznanie sytuacji i poddanie się własnym, zgubnym żądzom. Makbet jest w pełni świadomy zła, które wyrządza, ale jego wygórowana ambicja bierze górę nad rozsądkiem. Sam staje się kowalem własnego, tragicznego losu.
Do jakich innych bohaterów literackich można odnieść motyw wyrzutów sumienia?
Świetnym wyborem będzie Rodion Raskolnikow ze „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. Po zabójstwie lichwiarki bohater zmaga się z potężną gorączką, paranoją i wewnętrznym rozdarciem, co ostatecznie zmusza go do przyznania się do winy. Innym przykładem jest Jacek Soplica z „Pana Tadeusza”, który spędza resztę życia, próbując odkupić morderstwo Stolnika.
